Pas op, dit is een lange tekst – een behoorlijk aandachtspanne is van nut hier (oftewel: het zijn iets meer dan 140 tekens, grijns!)

These: het is non-duaal, of niet…

Het komt vaker voor dan velen denken, dat allerlei random mensen, leraren of schrijvers, die beweren non duale teaching te geven of non-dualiteit aan te hangen, er desondanks tevens blijk van geven evengoed te volharden in hun geloof in zieltjes (persoonlijke essentie, waar zelf), vorige en volgende levens, een vrije wil, een welwillend (en verleidbaar) universum en/of een of andere vorm van ‘after life’…

Welnu, je zult geloven wat je niet laten kunt om jezelf te sussen of lekker te voelen, maar weet een ding: non-duaal is dat soort ge-geloof nu eenmaal niet.

Non-dualiteit is in de kern vrij simpel: alles is bewustzijn en in bewustzijn. Er is geen afgescheidenheid of dualiteit, de werkelijkheid is niet-twee (a-dvait = niet-twee). Van alles wordt weliswaar als persoonlijk beleefd of gemaakt, maar is het niet. Er is geen ware ‘identiteit’ (of ziel of zelf), wel een ‘zelfbeeld’ (ego) – maar dat is een construct en niet iets reëels. Er is geen separaat, inwonend principe (geen ik, zelf, ziel, persoonlijke essentie), geen vrije wil, geen ‘afterlife’, en ook geen magisch universum (een soort ‘god’-light) dat ‘jou’ iets zeggen wil of een plan zou hebben – er is alleen wat-is: één ononderbroken beleving van en in bewustzijn, elk moment.

Desondanks staan diverse zogenaamd non-duale teksten, of non-duaal aandoende teksten, vol met zinnetjes als ‘ontwaken in dit leven’. Alsof er een ander leven is, of toch misschien zou kunnen zijn, dan dit-wat-hier-nu-is. Zo proberen voor het overige intelligent of wijs overkomende mensen er toch vrije wil, een afterlife, of iets persoonlijks uit te peuren of in te smokkelen dat dan toch op magische wijze zou overblijven na de dood en meer van dat soort dualistisch religieus aandoend gedoe.

Nogmaals: geloof en wens wat je niet laten kunt, want je gaat daar niet over – met die onvrije wil van je kun je immers niet anders. Maar het heeft geen basis, en absoluut geen betrekking op non-dualiteit. Wellicht ga je dat nog eens inzien als alles er rijp voor is (en je dus niet meer anders kunt dan het inzien), maar misschien ook niet… (Vraag me maar niet waar ik m’n geld op zou zetten, hihi).

Nisargadatta zei het eens fraai, ‘wil je geloven in een ziel, geloof dan ik “ik-ben”, zie dat maar als ziel.’ Geestig uiteraard, omdat I Am onpersoonlijk besef van er-zijn is, oftewel bewustzijn, en iedereen ‘heeft’ dat (of beter: is dat). Er zit niets particuliers, speciaals of persoonlijks bij! Ofwel, wil je per se een ziel, prima: er is er EEN en die heet Bewustzijn (Consciousness at large), en dat is onpersoonlijk en onverdeeld ongefragmenteerd.

Dus: er is geen mijn of jouw (stukje) bewustzijn – alleen het tijdelijke, eenmalige functioneren ervan via ‘wervelingen’ (of body-mind-organisatie-patronen). Er valt niks te reïncarneren – er zijn nu al geen kleine persoonlijke, afgescheiden, specifieke, karaktervolle stukjes van die eventueel kunnen overblijven na de dood (there’s nobody home). Het persoonlijke ofwel identificerende zelfbeeld-ik (ahamkara) is de krachtige illusie waardoor geloofd wordt in afgescheidenheid, vrije wil en zieltjes enzo – die staat heeft een naam, dat heet niet-ontwaakt zijn of onwetendheid, of ‘normaal’. Maar feitelijk: JIJ bent Zijn in actie, niet een afgescheiden iemand die is…  

Kortom: ‘jij’ bent gewoon een tijdelijke werveling van bewustzijn, als een draaikolk in de rivier, zoals ik het al beschreef vanaf het jaar 1999, maar daar woont dus geen ik of ziel in, het is gewoon wervelend bewustzijn (of water, in de metafoor – ik claim hiermee niet de eerste te zijn die deze metafoor gebruikte voor de goede orde). Anyway. Houdt de werveling of draaikolk op, dan eh… is ie gewoon weg! – en niet ergens heen. Het was nooit een afgescheiden iets met een of ander inwonend wezentje. Het is/was een tijdelijk verschijnsel van bewustzijn – of water in de metafoor. Er zit en zat niks ‘in’. De rivier blijft, maar die herinnert zich geen enkele specifieke opgehouden draaikolk en de opgehouden draaikolk is gewoon opgelost – done. Snap je? Weg is weg.
Dat is de kern van advaita – take it or leave it… dat realiseren heet ontwaken (als het bezig is zich te ontvouwen) of ontwaakt-zijn (als het permanent is geworden). 

Het gaat er trouwens niet om dat je het hier wel of niet mee eens bent, of een beetje. De realiteit, dat-wat-is voordat ‘je’ er iets van vindt, voordat je het interpreteert – boeit het niet of je het er wel of niet mee eens bent.  De realiteit is wat die is, met of zonder jouw toestemming. Net zo boeit het ook niet of je het wel of niet gelooft, by the way, het is gewoon wat het is – en erin geloven helpt niks. Ontwaken is simpelweg de realisatie hiervan, niet het geloof erin en niet het ermee eens zijn. Non-duale waarheid is geen opinie, filosofie, geloofssysteem of dogmatisch stelsel. 

Helaas komt het minder vaak voor dan men zou denken dat zich non-duaal noemende lieden/leraren consequent non-duaal zijn, en da’s soms behoorlijk vreemd of het wijst gewoon op niet-ontwaakt zijn, of zeer onvolledig ontwaakt zijn – als we aannemen dat dit kan – sommige tradities staan dat toe. 
Bottom line is echter: non-dualiteit is wat het is en niet iets anders! 
Bijna of gedeeltelijk non-duaal, is derhalve niet non-duaal. Bijna zwanger is niet zwanger… gedeeltelijk zwanger kan niet, en eventjes zwanger en dan weer niet heet een miskraam. Het is in deze situatie zeer dualistisch dus (ofwel duidelijk), het is non-duaal, of niet!

Zelfs lui als McKenna – wiens eerste drie boeken ik voor een behoorlijk deel waardeer, suggereert meerdere levens, dat het Universum wilde dat ie een boek schreef, dat hij niet zou sterven tijdens een spannende episode omdat hij een deal had met het universum om het boek af te maken, en dat je wel degelijk ‘oprechte verlangens’ kunt manifesteren en meer dat soort magisch denken en vaagheden. Dat is extra verwonderlijk omdat hij op veel punten zo scherp en fel non-duaal overkomt. Ook bijvoorbeeld Kastrup ventileert allerlei spiri- en reli-residuen en hoopvolle fantasieën, hetgeen soms minder rampzalig is, soms vrij ernstig – voor wie ziet, tenminste, of echt vat wat non-dualiteit inhoudt… maar hij is ‘idealist’ – en gebruikt zo op het oog vooral non-duale dingen als het hem uitkomt.

De meeste mensen maakt het uiteraard weinig uit of ze vinden het juist reuzefijn: non-duaal doen, klinken of lijken, en tevens je ‘zieltje’ en vrije wil-illusie beschermen, en wat manifesteren her en der plus wat troost vinden met vage leven-na-de-dood fantasieën gesanctioneerd door deze of gene leraar of auteur… Ja, sure, they want their cake and eat it too. Mckenna is dood, maar bij leven (nu niet meer dus, hihi, behalve zijn boeken enzo is er niets van die ‘werveling’ over) viel hij wat hij noemde non-dualiteit-light graag en pittig aan, en debunkte hij diverse spiri-cliches zoals ondergetekende ook al heel lang gewoon is te doen. Maarre, z’n werk zit voor de kritische lezer dus helaas vol met precies dat! Hm. Jammer.

Wallis heeft ook heel veel nonsens ontmanteld in zijn prima geschreven, doorgaans goed onderbouwde en behoorlijk heldere boek, Waarheid is voor wie het aandurft. Juist daarom heb ik Samsara er bijna twee jaar geleden inmiddels op geattendeerd in de hoop dat het boek in het Nederlands beschikbaar kon komen, en schreef ik er een grotendeels positief voorwoord voor. Maar in zijn boek noteer ik toch helaas een aantal residuen die niet non-duaal zijn, vandaar dat ik ook in genoemd voorwoord even liet vallen dat ie me soms niet ver genoeg gaat – zonder dat daar te specificeren.

Nu een paar van de opvallende dingen in zijn verder uitstekende boek. Ook bij hem zien we van die ‘in dit leven’ zinnetjes, diverse ‘goddelijke’’ en teleologische terminologie en magisch aandoende duidingen. Bijvoorbeeld dat een leraar niet ‘beter of goddelijker’ is dan jij – nee, me dunkt, niemand is goddelijk – we zijn allemaal menselijk, al te menselijk, zoals Nietzsche zou zeggen. Hij laat zich dingen ontvallen ‘over harmonie met het grotere, gestructureerde plan waarvan je leven een uitdrukking is’. Wat? Welk plan? 

Enerzijds ontmantelt hij juist en vrij grondig en zeer uitvoerig allerlei clichés en misvattingen aangaande ‘doel-denken’ (teleologie) en het gefantaseerde ‘magische universum’. Het universum is nu eenmaal geen persoon en wil dus niks, zoals hij elders stelt (en terecht), maar genoemde (on-)zin over het ‘plan van het leven’ schreef hij toch maar op. Net als andere soortgelijke suggesties: ‘de levensstroom’ zou ergens ‘iets ‘op intelligente wijze willen ondersteunen’ en zou ‘neigen naar harmonie’. Jaja. Of dat ontwaken een doel (van het leven) zou zijn, in plaats van een menselijke mogelijkheid, zoals kunnen leren schaken, schilder worden, een liefhebbende ouder zijn, een welwillende winkelier, een crimineel. Jammer.

Laat me duidelijk zijn en mezelf herhalen: ontwaken is een menselijk vermogen en komt van binnenuit, niet van boven of elders. Het is geen doel van ‘het leven’ want ‘het leven’ is geen persoon, met een wil of bedoeling, net zomin als ‘het universum’. Ontwaken is een van schier oneindige hoeveelheid menselijke mogelijkheden, die al dan niet, of in bepaalde mate, tot wasdom kunnen komen als de omstandigheden ernaar zijn, meer niet. Het moet niet, is niet de bedoeling van het bestaan, ‘het leven’ (of wat dan ook) stuurt daar niet op aan, en is niet het toppunt van menszijn. 

Elk mens is altijd en op elk moment al helemaal mens, ongeacht zijn of haar gedrag, waarden en normen, leeftijd, socio-economische omstandigheden, geaardheid, politieke voorkeur, angsten en verlangens en wat die meer zij. Ontwaken kan gewoon, net als talloze andere zaken. Zo is elk mens op elke moment ook een uitstekende manifestatie van- en in Bewustzijn, hoe hij/zij/+ ook is… in hun actuele levensomstandigheden van het moment.

Wat ook wel voortkomt is verwarring – soms zelfs in voor het overige soms vrij helder lijkende types. Bijvoorbeeld  van persoonlijk gewaarzijn, het je als organisme ergens van gewaarzijn en Bewustzijn zelf… (Consciousness at large). Wie die twee verwart, zoals Kastrup bijvoorbeeld graag doet of gewoon niet doorheeft (???), komt in de problemen genereert daarmee al snel een dwaalteaching. Zijn boek Brief Peaks Beyond* staat vol met dit soort en andere misvattingen en soms krampachtig aandoende christelijke residuen in de hoop er toch een afterlife en vrije wil uit te kunnen puren. Zonde, want diverse andere onderwerpen benadert hij heel helder. Hij gebruik zelfs ook de bekende waterkolk metafoor (en andere heldere pointers) in het begin van z’n boek, maar lijkt de non-duale points van z’n eigen beoog verderop nogal kwijt te raken en/of de implicaties niet echt te vatten, of… 

Consciousness at large (zoals hij puur Bewustzijn noemt) verandert gaandeweg in zijn boek na veel gespeculeer op magisch-metafysische wijze in Mind at large, die dan ineens over een onderbewuste zou beschikken waar het waterkolkje uit het begin dan toch ineens iets in zou achterlaten zodat er toch iets van zou voortleven na de dood. En via die Mind at large zou ‘je’ dan toch ook wel een vrije wil hebben, right. Die vrije wil is echter niet echt van jou (als waterkolkje) – en je hebt er ook niks over te zeggen natuurlijk, maar… omdat je eigenlijk de Mind at large bent, toch weer wel, want die heeft uiteraard een vrije wil (?), zo wordt ons voorgehouden. Tja… door een hoop ‘metafysisch’ gegoochel met begrippen wordt er, zo blijkt, toch weer een soort god-light gecreëerd, met een ‘vrije’ wil, intenties een soort magisch geheugen en wat al niet. Oude wijn in nieuwe (postmoderne, intellectualistische plastic) zakken! Zo verwordt heel dit metafysische-quasi-non-duale gedoe, dat voor het ongeoefende oog behoorlijk non-duaal van start gaat, al snel tot een enorme (niet eens zo heel) Nabije Vijand van de Waarheid.

Logisch dat ik dit rook, voelde en zag – na even zoeken op internet werd het nog duidelijker. (Wilde nog even een extra check of het wel goed werd gezien.) Wat wordt daar gezien? Nou, dat dhr. Kastrup inmiddels in video’s ronduit stelt dat het universum gewoon God’s Geest is. Ah! The universe is God’s mind, sure – heard that stuff before. Dit is gewoon god als ‘kosmische dromer’ – all over again. Nou ja, dat soort metafysisch ‘idealisme’ vreesde en herkende en rook ik dus al, al lezende…
Gewoon een verkapte christen dus, die net als in de 17e en 18e eeuw levende ‘denkers’ krampachtig probeert intellectuele ‘godsbewijzen’ op e voeren die uiteraard helemaal niks bewijzen maar wel van alles aannemen, projecteren en bijeen fantaseren. Heel tof voor mensjes die graag iets over willen houden na de dood, een ikje willen blijven, en willen blijven geloven dat er een subtiel magisch wezen (imaginairy friend) op welwillende wijze aan de knoppen zit. Voor mensen dus die non-dualiteit niet zien zitten, ouderwetse bovenzinnelijke troost en betekenis zoeken, maar niet meer naar de kerk willen.

(Is Rupert Spira trouwens langzaamaan blind en doof geworden??? Hoe kan die een Kastrup fan zijn geworden en vooral blijkbaar blijven? Of heeft hij ook kritische noten – dat heb ik niet uitgezocht.) En als u meent dat ik in dit verband wel erg hard ben? Ik las ook nog een ander werkje van hem – en daar gaat hij nogal flink van leer tegen filosofisch-materialisten (en -empiristen en -deterministen) – soms zeer terecht overigens en soms eh… beduidend minder. Punt is, hij komt vaak nogal stevig en stellig uit de hoek enne… wie kaatst mag de bal terugverwachten, zeg maar… nou bij deze dus. (Als ik minder lui of meer gemotiveerd of geïrriteerd was schreef ik een boekje getiteld Why Analytic Idealism is Baloney, maar ja, heb geen vrije wil helaas…)

Oké, god was altijd al een uitvergroting (of externalisatie) van de geconflicteerde mens op kosmische schaal, en dus met menselijke eigenschappen, zo ook nu weer. Wij mensjes hebben intenties, neigingen en bedoelingen, een mind, een on(der)bewuste enzovoorts, en dus zal god, het universum, Consciousness/Mind at large, of de Grote Groene Woensel die ook wel hebben. Project much (projecteer je nogal vaak)?
Ik zeg hiermee trouwens niet dat hij zijn metafysische speculaties niet mag ventileren, enkel dat het dus overduidelijk geen advaita (non-dualiteit) is, terwijl het daar soms wel op lijkt voor de meer onkritische lezer, of daar selectief gebruik van lijkt te maken.

Anyaway! Nog bonter wordt het als er aangenomen wordt dat omdat alles bewustzijn is ofwel in bewustzijn is, al wat is dan automatisch bewust zou zijn. Zoals stenen, elektronen, rolstoelwielen, dode lichamen, sterren, moleculen, zeg maar. Dat soort lui begrijpen er uiteraard echt niks van – hieraan wil een Chopra zich nogal eens schuldig maken, maar ja, dat wekt hier geen verbazing meer – he’ll say and sell anything. (Een video-interactie die ik aanschouwde tussen hem en hardcore evolutionair bioloog Richard Dawkins is op dit punt vooral, maar niet alleen op dit punt, nogal genant… ). We laten deze doorgeslagen nonsens maar even voor wat het is, al ontwaarde ik daar ook al kiemen van in Kartrups boeken.

Het is overigens waar dat in mijn eerste boeken ook nog twee of drie spiri-elementen of residuen voorkwamen, of beter gezegd nog niet helemaal ontmanteld en uitgezeefd waren, vandaar dat middeleeuwse termen als ‘genade’ of ‘goddelijk’ er soms nog in te vinden zijn. Men dient eerlijk te blijven, nietwaar? Maar gelukkig geen onzeker geneuzel over zieltjes, een afterlife, vrije wil of magisch universum, dat scheelt dan weer. 

Het duurt blijkbaar even na het initiële ontwaken voordat alle implicaties duidelijk worden, en alle onzuiverheden of inconsequenties zijn gewied, en de spiri-reli indoctrinatie verdampt, en bij sommigen gebeurt dat blijkbaar nooit… helaas. Bij sommige non-duale leraren en auteurs komt dit soort ideeën (zoals vorige levens of karma) zelden voor, en zijn het wellicht gewoon residuen van de langdurige eerdere teachings die men ontving of las voor het ontwaken. Bij sommigen zou je kunnen gaan vermoeden dat dit soort concepten er moedwillig in gehouden worden, maar je mag er nooit zomaar van uitgaan dat anderen te kwader trouw zijn, eigenlijk stiekeme gelovigen zijn of dat ze een agenda hebben… (eh… toch? Hihi.)

Bij anderen echter, lijkt het er heel duidelijk op dat ze een ‘bewuste’ campagne voeren om allerlei magisch, romantisch gedoe en (angst gedreven) fantasieën aan non-dualiteit te willen koppelen, onder het mom van, ‘ja, maar als je zus en zo kijkt en draait, kan het misschien toch wel, zou mooi wezen toch als, hoop ik, denk ik…’ of simpelweg om meer (new-age) volgelingen te trekken die vanzelfsprekend liever een vaag zieltje behouden , en een welwillende kosmos, met coole intenties geruststellend vinden, zodat het fijn voelt ofzo en er wat gematerialiseerd kan worden. En er op metafysische wijze een kans op een leven na de dood blijft bestaan. (Los van de tamelijk kinderachtige onzinnigheid van dit alls zou ik denken dat met beter zorgt voor leven voor de dood, maar ja… what do I know… hihi).

En zo blijft non-dualiteit helaas nog steeds (of steeds meer) actief vermengd of vervuild worden met onverenigbare spiri-reli-elementen en new age stuff uit de spirituele grabbelton… die er niet bij horen. Hetzij door onhelderheid of onzorgvuldigheid, hetzij min of meer moedwillig. (Leuk om op te merken is overigens dat het woord ziel in de bijbel niet naar een los zwevend geestje verwijst, maar gewoon naar de mens als geheel verwijst, naar leven, of het ik (psyche). Oude Griekse ideeën werden gebruikt door latere kerkvaders om het begrip te wijzigen in iets loszwevends van het lichaam, en zij bedachten ook het hemel en hel gebeuren, en nog later het ‘vagevuur’. Er ontstond een langdurige strijd over die afgescheiden etherische ‘ziel’ die werd gewonnen door Augustinus en zijn club in de 4e eeuw).

Dat oude oosterse teksten en allerlei oosterse leraren – ook de non-duale – ook vaak spraken over goddelijkheid, reïncarnatie en wat dies meer zij is mijns inziens vooral een cultureel fenomeen, denk ik, en mede afhankelijk van de aanwezige toehoorders, plus voortkomend uit een neiging zich niet te veel te willen vervreemden van de goegemeente. Om ellende te voorkomen, ook. Religieuze mensen kunnen immers tamelijk gevaarlijk worden als hun dogma’s en aannames niet serieus genoeg genomen worden of men iemand van godslastering kan beschuldigen. Tot op de dag van vandaag zijn horden opgefokte of zich beledigd voelende gelovigen in staat tot lynch-partijen. Dat was hier vroeger ook schering en inslag, maar is in ‘spirituele’ landen als India en in de religieuze moslimwereld nog steeds een veelvuldig voorkomend fenomeen. (Dat komt natuurlijk omdat religie tot moreel en barmhartig gedrag leidt, vol naastenliefde ook.)

Ramana Maharshi zei allerlei dingen die niet non-duaal zijn, deels omdat men hem toch niet begreep als ie het wel deed en deels omdat men spreken moet in de taal en begrippen die voorhanden zijn, deels omdat je (in India en omstreken) op moet passen, deels om de bezoekers niet te veel van zich te vervreemden. Andere tijden en andere omstandigheden. (Ik zou het er niet lang levend vanaf brengen als ik daar zo sprak of schreef als ik hier moeiteloos en onbedreigd mag doen).

In zijn meest cruciale uitspraken echter veegt hij echter alle duale reli-stuff van tafel – en daar dient men bij dat soort lui op te letten, niet op de teachings op B en C niveau, waartoe zelfs Ramana dus regelmatig over ging. ‘Ga dan god maar eren en puja doen, dat is ook goed voor je.’ Of: ‘Als er twintig mensen komen om onderricht en ik zeg ze dat ze moeten mediteren of god moeten gaan eren zijn ze doorgaans tevreden en gaan ze weg. Maar soms draait een zich om, en zegt dan, da’s allemaal mooi, maar vertel me nu maar eens hoe het echt zit!’ – Zoiets zei hij ook eens – en die enkeling, dat vond hij echt mooi. De rest liet zich liever met een kluitje of zoethoudertje in het riet sturen, zoals de meeste spiritueeltjes. Dat aanvaarde hij.

Nisargadatta was zoals wellicht bekend wat bevreesd voor de omwonenden en deed het naar buiten toe voorkomen of tijdens zijn satsangs god werd geëerd, en dus werden er ook soms bhajans gezongen en rituelen gedaan. Zijn meest cruciale teaching is echter behoorlijk helder voor wie het weten wil en kan zien, en tegen het eind van zijn leven was hij extra duidelijk want hij had ‘geen tijd meer voor kleuterschool onderricht’, zoals hij zei. Klare taal dus.

Anyway, het punt hier is: non-dualiteit is nu eenmaal wat het is en niet wat het niet is, en geloof in zielen, persoonlijke essentie, hoger zelf, waar zelf, bestemming, wedergeboorten, afterlife, vrije wil, ‘genade’, afgescheidenheid, magisch denken, goddelijke mensen of ervaringen, en levensstromen vol al dan niet intelligente bedoelingen enzovoorts, horen daar NIET in thuis. De spirituele theorietjes en geloofssystemen waarin die noties leven mogen van alles en nog wat heten of zijn, maar non-duaal is zoiets dus niet – nooit. 

Mag je dan geen niet non-duale theorietjes uitventen, geloven of aanhangen? Tuurlijk wel, Totality maakt het echt niks uit. Het punt hier is vrij simpel: believe, teach & preach wat je niet laten kunt, en veel succes met je winkeltje, maar noem het a.u.b. (of: g.v.d.) enkel non-duaal, als-het-dat-ook-is!

Dank u.

Lees eens een boek! You might learn a thing or two…

Cultuurkritiek, ironie, psychologie, sociologie, zelfspot, advaita, humor, oftewel: valsheid in geschriften – dwz, speelse valsheid opgeschreven over talloze zaken waarover ook jij veel babbelt en nadenkt, maar dan… eh … anders!
Ha. Voor wie de geest wakker en vitaal wil houden dus, en nog in staat is om meer dan 280 tekens aan een stuk kan lezen, en niet denkt dat ie alles al weet… voordat ie weer snel verder swiped.
Ze gaan allemaal over: JOU (of: ONS!)